Publikacje

Budowanie odporności organizmu  -  dlaczego ważne jest suplementowanie lecytyny ?

 

Lecytyny (fosfatydylocholiny, E322) – grupa organicznych związków chemicznych zaliczanych do fosfolipidów, w których reszta fosforanowa zestryfikowana jest choliną. ..  /Źródło: Wikipedia/

 

FOSFOLIPIDY

Lipidy,  zwyczajowo nazywane tłuszczami to szeroka grupa związków organicznych stanowiących jeden z podstawowych składników odżywczych w pożywieniu. Charakteryzują się złą rozpuszczalnością w wodzie oraz dobrą w rozpuszczalnikach organicznych. Tłuszcze pełnią różne funkcje w organizmie. Głównym zadaniem jest dostarczenie energii - w tłuszczu jest największa koncentracja energii ze wszystkich składników pokarmowych - 9kcal/g-   dwa  razy więcej niż w węglowodanach czy białku. Prócz dostarczania energii, lipidy tworzą tkankę tłuszczową organizmów, która prócz tłuszczu zapasowego ma za zadanie ochronę mechaniczną organów wewnętrznych oraz stanowi izolację termiczną. Tłuszcze biorą również udział w procesach metabolicznych - wydzielaniu hormonów, przyswajaniu witamin A,D,E,K , funkcjonowaniu błon komórkowych oraz są źródłem egzogennych nienasyconych kwasów tłuszczowych, których organizm samodzielnie nie tworzy. U człowieka normalnie rozwiniętego 10-15% masy ciała stanowi tłuszcz.

Podziałów lipidów jest wiele- możemy je podzielić w zależności od pochodzenia na roślinne i zwierzęce, naturalne i modyfikowane, w zależności od stanu skupienia na oleje (płynne) i tłuszcze (stałe). Właściwy jednak podział jest na tłuszcze proste i złożone. Proste są estrami kwasów tłuszczowych (nasyconych i nienasyconych) oraz glicerolu tworząc triglicerydy        (a właściwie triacyloglicerole). Lipidy złożone prócz glicerolu i kwasów tłuszczowych zawierają również związki siarki (sulfolipidy), fosforu (fosfolipidy), grupy cukrowe (glikolipidy).

 

BUDOWA

Jak wspomniano wcześniej fosfolipidy jako lipidy złożone składają się prócz alkoholu, który jest szkieletem cząsteczki (klasyfikujemy fosfolipidy na glicerofosfolipidy- jeśli glicerol jest szkieletem lub sfingofosfolipidy jeśli szkieletem jest sfingozyna) i wyższych kwasów tłuszczowych również z reszty kwasu ortofosforowego połączonego z alkoholem takim jak: etanoloamina, seryna, cholina, inozytol.

 

Budowa lipidu prostego- triacyloglicerolu np  oleju słonecznikowego

 

Budowa glicerofosfolipidu- w zależności jaki alkohol podstawi się do grupy kwasu fosforowego otrzymujemy różne fosfolipidy: Seryna (Fosfatydyloseryna), Etanoloamina (Fosfatydyloetanoloamina), Cholina (Fosfatydylocholina   - zwyczajowo nazywana lecytyną),  Inozytol (Fosfatydyloinozytol) .

Pochodną sfingolipidów jest sfingomielina, która stanowi podstawowy budulec osłonki mielinowej komórki nerwowej. Inne związki z tej grupy takie jak glikosfingolipidy występują w tkance nerwowej mózgowia (cerebrozydy) i substancji szarej mózgu (gangliozydy).

 

ŹRÓDŁO FOSFOLIPIDÓW

Podstawowym źródłem fosfolipidów w diecie człowieka są żółtka jaj kurzych, wątroba,  czy owoce morza. Bogate w fosfolipidy są również produkty roślinne takie jak orzechy włoskie, soja, ziarno słonecznika, kiełki pszenicy, fasola, oleje roślinne z pierwszego tłoczenia            ( np. słonecznikowy, rzepakowy)  . Zawartość fosfolipidów w tych produktach jest jednak niska. Na skalę przemysłową lecytynę wytwarza się podczas procesu rafinacji oleju roślinnego np słonecznikowego, który jest najbardziej cenny ponieważ jest niemodyfikowany genetycznie.

W trakcie produkcji oleju rafinowanego jest możliwość separowania osadów pohydratacyjnych  z których po wysuszeniu  uzyskuje się lecytynę płynną, składającą się  z ok. 65% fosfolipidów i 30% oleju. Aby otrzymać czyste fosfolipidy należy usunąć olej z lecytyny płynnej w trakcie procesu zwanego odolejaniem, możliwym do przeprowadzenia w wyniku stosowania nowoczesnych technologii. W rezultacie otrzymujemy produkt finalny, na który składa się czysta 95-97% lecytyna np. słonecznikowa i uzyskujemy lecytynę w proszku wygodną do dalszego stosowania.

Lecytyna stosowana jest przemyśle spożywczym głównie jako emulgator przy produkcji margaryn, stabilizator w produktach mleko zastępczych ,  środek dyspergujący w produktach instant, dodatek do mleka roślinnego, pieczenia ciast i pieczywa, czekolady  oraz  do produkcji suplementów diety.

 

FUNKCJA

Liczne badania i przeprowadzone doświadczenia wskazują, że fosfolipidy maja ogromne znaczenie w prawidłowym funkcjonowaniu komórek i tkanek w organizmie żywym.

Działanie fosfolipidów zaczyna się już w trakcie jedzenia pokarmu. Lipaza trzustkowa (enzym rozkładający tłuszcze) działa prawidłowo na granicy fazy wodnej i tłuszczowej w treści pokarmowej. Fosfolipidy stabilizują tę emulsje utworzoną przez soki żółciowe i tłuszcz z pożywienia.

Cząsteczka fosfolipidów jest na tyle duża, że nie wchłania się przez ściany jelita i również ulega hydrolizie w układzie pokarmowym. Fosfolipidy rozkładają 4 fosfolipazy (A1,A2,C,D) rozkładając poszczególne wiązania. Otrzymujemy prostsze związki takie jak: kwasy tłuszczowe, lizolecytynę, glicerofosforan i cholinę. Te substraty dopiero mogą być  użyte do wytworzenia fosfolipidów w organizmie.

Najważniejsze prozdrowotne substraty lecytyny to cholina i wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA). Te związki są wykorzystane w budowie fosfolipidów endogennych i wpływają bezpośrednio na prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Do najważniejszych procesów biochemicznych w których fosfolipidy odgrywają przewodnią rolę należą:

 

  1. Fosfolipidy stanowią podstawowy budulec błon komórkowych (od 20-40%) oraz struktur organelli wewnątrzkomórkowych takich jak: mitochondria, siateczka cytoplazmatyczna, błony jądra komórkowego. Występują w każdej komórce organizmu żywego. Fosfolipidy należą do związków amfipatycznych czyli jedna część cząsteczki posiada grupę hydrofilową- polarną (fosforan+alkohol) oraz hydrofobową (kwasy tłuszczowe). Dzięki takiej budowie w środowisku wodnym tworzą koliste struktury zwane micelami, lub błonę dwuwarstwową, tworząc pęcherzyk zwany liposomem. Razem z białkami błonowymi umiejscowionymi w błonie dwuwarstwowej powstaje „płynna matryca”. Dzięki takiej specyficznej budowie biorą udział w:

-transportowaniu (biernemu i aktywnemu) jonów i substratów między komórkami, selektywnej przepuszczalności cząsteczek,

-kontroli przepływu informacji miedzy komórkami- posiadają receptory hormonów np. insuliny

-biorą bezpośredni udział w procesach energetycznych takich jak fosforylacja oksydacyjna poprzez utrzymanie prawidłowej aktywności enzymów (lipazy, cyklazy, ATP-azy) biorących w nich udział.

W trakcie starzenia się komórek w błonach komórkowych ulega zmniejszeniu zawartość fosfolipidów kosztem cholesterolu co skutkuje zakłóceniem płynności funkcjonowania błon. Zakłócone są procesy komunikacji miedzy komórkami. Jest to niebezpieczne zjawisko szczególnie w komórkach nerwowych oraz  komórkach układu immunologicznego. Suplementacja lecytyny poprawiła funkcjonowanie błon, prawidłowe działanie receptorów i szybsze komunikowanie się miedzy komórkami.

 

 

  1. Fosfolipidy mają duży wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wątroby.

Wątroba to największy organ w ciele ludzkim, odpowiedzialny za wiele procesów przemiany materii, odtruwania organizmu i obrony immunologicznej.

Komórki wątroby-hepatocyty posiadają bardzo liczne peroksysomy- są to pęcherzykowate struktury otoczone pojedynczą błoną fosfolipidowo (głównie lecytyna i fosfatydyloetanoloamina)-białkową w proporcji 40:60. Wewnątrz tych organelli znajduje się krystaliczny rdzeń enzymu-oksydazy moczanowej. Prócz niej znajduje się jeszcze 40 innych enzymów z grupy oksydaz, enzymów β-oksydacji kwasów tłuszczowych, transportu i aktywacji. Enzymy te biorą udział w wielu ważnych procesach metabolicznych. Jednym z zadań enzymów peroksysomów jest utlenianie alkoholu etylowego do aldehydu octowego, co ma duże znaczenie w detoksykacji organizmu i odciążeniu mięśnia sercowego. Sam aldehyd octowy negatywnie wpływa na funkcjonowanie błon fosfolipidowych oraz stymuluje syntezę kolagenu, co prowadzi do zwłóknienia (marskości wątroby). Przeprowadzone badania z podawaniem lecytyny z olejów bogatych w kwasy nienasycone (olej sojowy, słonecznikowy o wysokiej zawartości kwasu linolowego) pokazały, że zwiększa się aktywność enzymu kolagenozy, która ogranicza odkładanie kolagenu w komórkach wątrobowych.Peroksysomy biorą również udział w biosyntezie cholesterolu, kwasów żółciowych, niezbędnych w prawidłowym procesie trawienia i transportu tłuszczu oraz w utlenianiu i skracaniu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych.

Dlatego bardzo ważne jest, aby w czasie kiedy wątroba obciążona jest procesami chorobowymi, przy dużym wysiłku fizycznym lub w trakcie odtruwania organizmu z toksyn, alkoholu, złej diety oraz niektórych leków wspomagać ten organ przyjmowaniem lecytyny w suplementach, która ma duże znaczenie w odbudowie uszkodzonych błon komórkowych w hepatocytach.

 

  1. Fosfolipidy maja również duże znaczenie w transporcie lipidów we krwi oraz gospodarkę cholesterolową

 

Tłuszcze są nierozpuszczalne w wodzie, również lipidy, które pobieramy z pokarmu lub produkowane przez wątrobę i tkankę tłuszczową. Dzięki połączeniu z polarnymi fosfolipidami, kwasami tłuszczowymi, estrami cholesterolu, cholesterolem oraz białkiem- apoproteiną powstaje rozpuszczalna w wodzie lipoproteina, która może być transportowana w osoczu krwi. Fosfolipidy tworzą zewnętrzną błonę tych cząstek.

Bardzo ważną funkcją lecytyny jest również usuwanie nadmiaru cholesterolu z osocza krwi.

 Enzym Acylotransferazalecytynowo-cholesterolowa (LCAT) bierze udział w tworzeniu estrów cholesterolu, które są transportowanie przez lipoproteiny HDL do wątroby, gdzie wydalany jest w żółci jako wolny cholesterol lub sól kwasów żółciowych.

 

  1. Cholina z arylowanymi pochodnymi koenzymu A tworzy acetylocholinę- neuroprzekaźnik. W ośrodkowym układzie nerwowym acetylocholina wpływa na procesy zapamiętania, koncentracji oraz uczenia się. Bierze udział w przekazywaniu impulsów w układzie nerw-mięsień w układzie obwodowym układzie nerwowym- praca mięśni szkieletowych, praca serca, praca pęcherza moczowego i praca układu pokarmowego.

Acetylocholina ma duże znaczenie przy chorobie Alzheimera. Choroba ta wiąże się z działaniem enzymu acetylocholino esterazy, który rozkłada acetylocholinę. Podawanie lecytyny poprawia syntezę acetylocholiny w neuronach cholinergicznych i dzięki temu neurony są cały czas pobudzane do działania.

 

  1. Cholina jest donorem grup metylowych do różnych szlaków metabolicznych.

Dużo mówi się o cholesterolu jako czynniku wpływającym na miażdżycę. Innym związkiem mającym duży wpływ na powstawanie zmian miażdżycowych oraz przyspieszającym procesy starzenia jest homocysteina. Ważne jest aby poziom homocysteiny był redukowany. Cholina w  wątrobie utlenienia się do betainy. Dzięki działaniu enzymu Metylotransferazy Betaina:Homocysteina (BTMB), grupa metylowa pochodząca z betainy łączy się z homocysteiną tworząc aminokwas- metioninę. Dzięki tej reakcji  poziom homocysteiny w osoczu krwi zmniejsza się i przez to spada ryzyko zawału serca

 

  1. Pochodne choliny wchodzą w skład cerebrozydów (glikosfingolipid), które stanowią podstawowy budulec osłonek mielinowych w komórce nerwowej. Osłonka mielinowa chroni, podtrzymuje oraz jest izolatorem elektrycznym aksonu- włókna nerwowego. W przypadku uszkodzonych lub zniszczonych osłonek mielinowych dochodzi do zachwiania przepływu impulsu elektrycznego, co ma miejsce na przykład przy stwardnieniu rozsianym. Efektem jest brak koordynacji ruchowej czy problemy z czuciem.

 

Podsumowując działanie lecytyny należy podkreślić jej ogromne znaczenie w  funkcjonowaniu całego organizmu,  w szczególności :

- błon komórkowych i wszystkich procesów jakie w nich zachodzą;

- dzięki obniżaniu poziomu cholesterolu oraz przeciwdziałaniu odkładania kolagenu wspiera pracę wątroby co ma duże znaczenie dla zdrowia całego organizmu i jego detoksykacji z substancji niepożądanych

- poprzez redukcję homocysteiny zmniejsza się prawdopodobieństwo wystąpienia zawału serca, co jest kolejnym atutem w obecnych, stresujących czasach;

- dzięki przemianie choliny w acetylocholinę mamy lepszy przepływ bodźców nerwowych, co poprawia procesy uczenia, koncentracji uwagi i zapamiętywania;

- lecytyna pomaga nam również we wchłanianiu tłuszczy w pożywieniu oraz witam z grupy A,D,E,K.

Naprawdę można ten produkt polecić wszystkim  osobom dbającym o linię, stosującym dietę odchudzającą, sportowcom przy wytężonym wysiłku fizycznym, osobom po chorobie i w trakcie detoksykacji oraz osobom starszym w celu poprawienia koncentracji  i pamięci, spowolnienia procesów starzenia organizmu.

Lecytyna  zaliczana jest do żywności funkcjonalnej , wg Europejskiej Komisji Żywności Funkcjonalnej (FUFOSE)  terminem „żywność funkcjonalna” określa  się żywność, która korzystnie wpływa na jedną lub więcej funkcji organizmu. Wpływ ten polegać może na:  poprawie stanu zdrowia, wzmocnieniu układu odpornościowego, spowolnieniu procesu starzenia się organizmu,  zmniejszeniu ryzyka wystąpienia chorób przewlekłych i cywilizacyjnych.

Autor: Piotr Jędroszkowiak na zlecenie i przy współpracy Selprima Sp. z o.o. Sp.K.

 

Literatura:

Henryk Niewiadomski „Technologia tłuszczów jadalnych”

Praca zbiorowa pod redakcją Wacława Minakowskiego i Stanisława Weidnera  „Biochemia kręgowców”

Lubert Stryer „Biochemia”

Karol Parchem, Agnieszka Bartoszek „Fosfolipidy oraz produkty ich hydrolizy jako żywieniowe czynniki prewencyjne w chorobach cywilizacyjnych”

Franciszek Świderski „Żywność wygodna i żywność funkcjonalna” PWN

Teresa Korbutowicz Żywność funkcjonalna w Unii Europejskiej- pojęcie, wymagania i rozwój rynku” Ekonamia-Wroclaw Economic Review 23/4 (2017)

Ważne: moja strona wykorzystuje pliki cookies. Używam informacji zapisanych za pomocą cookies i podobnych technologii m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania mojego serwisu do indywidualnych potrzeb użytkowników. Mogą też stosować je współpracujący ze mną reklamodawcy, firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W programie służącym do obsługi internetu można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia.

Akceptuję